Heeft u na de erkenning van het kind door de vader samen formulieren ingevuld en naar de Rechtbank (voorheen kantonrechter) opgestuurd? Dat is één van de eerste vragen die ik stel aan een ongehuwde ouder die bij me komt. Het ouderlijk gezag is tegenwoordig digitaal aan te vragen met behulp van de DigiD, net zoals het gezagsregister door een advocaat digitaal is te raadplegen. De moeder is (uitzonderlingsgevallen daargelaten) altijd juridisch ouder en heef van rechtswege meteen vanaf de geboorte het ouderlijk gezag. Als er geen sprake is van een huwelijk of geregistreerd partnerschap dan dient de vader het kind echter eerst met toestemming van de moeder te erkennen en dienen ze vervolgens nog samen het gezamenlijke gezag aan te vragen.

Rechtsongelijkheid

Ten opzichte van gehuwden of geregistreerd partners heeft deze vader dus op papier een minder sterke positie. Dit terwijl hij in de praktijk uiteindelijk meestal dezelfde rechten heeft. De moeder moet namelijk weliswaar toestemming geven voor erkenning, maar vervangende toestemming van de rechter wordt in de regel altijd gegeven als het biologisch vaderschap niet ter discussie staat. Ditzelfde geldt voor het ouderlijk gezag. Werkt moeder niet mee aan een gezamenlijke aanvraag, dan kan vader naar de rechter om gezag aan te vragen en dit wordt vaak wel toegewezen. Het wordt slechts afgewezen, als er een onaanvaardbaar risico is dat het kind klem of verloren zou raken tussen de ouders en niet te verwachten is dat hierin binnen afzienbare tijd voldoende verbetering zou komen, of afwijzing anderszins in het belang van het kind noodzakelijk is. De moeder zal dan moeten aantonen dat er zich een afwijzingsgrond voordoet. In dit kader moet ook worden opgemerkt dat bij gezamenlijk ouderlijk gezag de moeder in principe niet hoeft te vrezen dat er dan geen sprake zou kunnen zijn van ontvoering als de vader het kind zonder toestemming van de moeder meeneemt. Zonder toestemming van de ouder of vervangende toestemming van een rechter is er nog steeds sprake van onttrekken aan het ouderlijk gezag, een strafbaar feit.
Voor een ongehuwde vader zijn er dus meer administratieve handelingen nodig en soms zelfs gerechtelijke procedures om tot hetzelfde resultaat te komen als voor een gehuwde vader, die door het huwelijk automatisch juridisch vader wordt en het gezag krijgt. Niet voor niets gaan er in de praktijk geluiden op om deze ongehuwde vaders zowel op het gebied van afstamming als ouderlijk gezag volledig gelijk te gaan behandelen als gehuwde vader. De burgerlijke staat zou immers niet uit mogen maken, zeker nu er in de huidige maatschappij steeds meer mensen ongehuwd kinderen krijgen. Als er ontkennend antwoord komt op mijn eerste vraag, hetgeen meestal niet het geval is, dan komt dit namelijk vaak niet voort uit een bewuste keuze, maar was men er niet mee bekend dat dit nog geregeld moest worden (niet elke gemeente informeert de ouders hier even goed over) of was men er nog niet aan toe gekomen.

Praktische problemen

Los van de vraag naar de wenselijkheid van de gelijktrekking van de rechten van vaders onafhankelijk de burgerlijke staat  – uiteraard uitgaande van een situatie dat zowel vader als moeder geschikt zijn voor de uitoefening van het ouderlijk gezag en er geen beletselen aanwezig zijn – kan een automatische gezagsvoorziening ook noodzakelijk zijn in gevallen dat een gezagsvoorziening dreigt te komen ontbreken. Dit is bijvoorbeeld aan de orde als de ongehuwde moeder op het kraambed overlijdt zonder een testament te hebben gemaakt met een voogdijvoorziening (aanwijzing voogd na overlijden kan overigens tegenwoordig ook zonder testament digitaal met behulp van DigiD). De erkenning kan dan al wel zijn geregeld, want dat kan prenataal, maar het gezamenlijk ouderlijk gezag kan op dit moment pas na de geboorte worden geregeld op verzoek van beide ouders. Dan kan er een situatie ontstaan dat er niemand is met gezag over het kind, terwijl hier ook juist behoefte aan is als het kind zonder testament enig erfgenaam is van de moeder. De rouwende vader, die op dat moment wel andere zaken aan zijn hoofd heeft, zal dan een gerechtelijke procedure moeten starten om alsnog het ouderlijk gezag te verkrijgen. Voorts kan het van belang zijn dat de vader al in een eerder stadium het ouderlijk gezag krijgt in een situatie dat een kind al voor de geboorte (ongeboren vrucht) onder toezicht wordt gesteld door een kinderrechter. Het gezag regelen na de geboorte wordt dan bemoeilijkt, terwijl de vader er dan juist belang bij heeft om voldoende te worden betrokken bij de zorg voor het kind.

Toekomst

De huidige regelgeving kan voor scheve verhoudingen en problemen zorgen bij scheiding en brengt administratieve rompslomp en kosten met zich terwijl de ouderlijke verantwoordelijkheid toch in de praktijk meteen al als een gezamenlijke verantwoordelijkheid wordt gezien.
In andere landen, zoals bijvoorbeeld Frankrijk en België, verkrijgt de vader al automatisch het ouderlijk gezag door de erkenning. Mogelijk komt er ook een dergelijke ontwikkeling in Nederland, althans als het aan de D66 ligt. Het voorstel gaat niet zover dat er op gebied van afstamming gelijkheid komt, maar wel is het de bedoeling dat de vader door erkenning automatisch ook het ouderlijk gezag krijgt. D66 wil nog dit jaar met een wetsvoorstel hiertoe komen. Het voorstel geldt niet alleen voor vaders maar ook voor duomoeders.
Wij zien het wetsvoorstel met belangstelling tegemoet en informeren u hier, en over de alle rechten en plichten verbonden aan het ouderlijk gezag, graag verder over. Ook kunnen wij u bijstaan bij het opstellen van een ouderschapsplan. In dit plan worden belangrijke afspraken gemaakt over de kinderen gemaakt bij het uit elkaar gaan van de ouders over de zorg- en opvoedingstaken, de hoofdverblijfplaats, de omgangsrechten, informatie en raadpleging over de kinderen en de kosten van de kinderen. Als er later een geschil komt over een van deze onderwerpen dan kan toegang tot de rechter namelijk bemoeilijkt worden als een ouderschapsplan ontbreekt in een situatie dat beide ouders het ouderlijk gezag hebben. Wij helpen u hier graag bij.