Met zijn allen op vakantie gaan van het geld van ome Jan, zoals Willeke Alberti het zo mooi bezingt, zit er voorlopig toch echt niet meer in. In de huidige economische crisis zit men niet altijd meer te wachten op een erfenis, want een positieve nalatenschap is niet meer vanzelfsprekend. want waar men zich nog onvoldoende bewust van is, is dat erfgenamen persoonlijk met hun prive vermogen aansprakelijk kunnen zijn voor de schulden van de erflater.

Beperkte keuzemogelijkheden

De wet biedt de erfgenamen drie keuzes, welke gemaakt kunnen worden middels een verklaring ter griffie op de rechtbank. De nalatenschap kan zuiver worden aanvaard, dat wil zeggen een onvoorwaardelijke aanvaarding waarbij de erfgenaam in alle rechten en plichten treedt van de erflater, dus de lusten en de lasten. Met deze keuze wordt een erfgenaam altijd prive aansprakelijk voor de schulden van de erflater. Als hij hiervan niets wil weten dan kan hij de nalatenschap verwerpen, dus dan niet de lasten maar ook niet de lusten, behoudens zijn eventuele rechten op zijn legitieme portie (kindsdeel). Een tussenweg is de beneficiaire aanvaarding. In dat geval aanvaardt een erfgenaam de nalatenschap uiteindelijk alleen voor zover er na het doorlopen van de wettelijke vereffening een positief saldo resteert. Bij de wettelijke vereffening wordt de nalatenschap als ware het een faillissement behandeld en worden schuldeisers officieel opgeroepen zich te melden, waarna eerst goederen worden verkocht om de schulden te kunnen betalen. Wettelijke vereffening geschiedt conform strenge regels, bij niet-naleving hiervan kan een erfgenaam alsnog prive aansprakelijk worden.

Los van de mogelijkheid dat een belanghebbende via de kantonrechter kan afdwingen dat een erfgenaam een van de drie bedoelde keuzes maakt, hanteert de wetgever in principe geen termijn voor het maken van een keuze. Echter, zodra een erfgenaam zich eenmaal heeft gedragen als zou hij zuiver hebben aanvaard, bijvoorbeeld door goederen te gaan verdelen of geld op te nemen van de bankrekening van erflater, geldt een stilzwijgende keuze tot zuivere aanvaarding en kan niet meer een keuze worden gemaakt voor verwerping of beneficiaire aanvaarding.

Wetswijziging

Als men niet uitkijkt zit een erfgenaam dus al snel ongewild aan een zuivere aanvaarding vast. Een recent onderzoek van de Radboud Universiteit Nijmegen heeft uitgewezen dat dit zeer onwenselijk is in deze slechte economische tijden waarin er nu toch al een trend is om vaker te gaan verwerpen of beneficiair te aanvaarden. Voorgesteld is daarom de wet te wijzigen in die zin dat een nalatenschap steeds automatisch beneficiair wordt aanvaard. Staatssecretaris Teeven heeft zich hier nu over uitgelaten. Hij vindt het voorstel uit het onderzoeksrapport te ver gaan omdat beneficiaire aanvaarding niet voor alle nalatenschappen zo noodzakelijk is. Wel voelt hij wat voor een optie ter bescherming van de erfgenamen dat als er op een gegeven moment een onverwachte en niet voorzienbare schuld boven water komt, men de mogelijkheid moet krijgen alsnog beneficiair te aanvaarden. De heer Teeven wil derhalve een beneficiaire aanvaarding achteraf mogelijk maken, mede omdat erfgenamen in het algemeen slecht bekend zijn met hun mogelijkheden. Met de wetswijziging wordt ook aansluiting gezocht bij de bestaande rechtspraktijk waarin kantonrechters steeds vaker op grond van redelijkheid en billijkheid alsnog beneficiaire aanvaarding toestaan.

Juridisch advies op maat

Zolang de wetswijziging er nog niet is, doet men er verstandig aan meteen na het opvallen van de nalatenschap juridisch advies in te winnen bij een advocaat of notaris om te voorkomen ongewild aan een zuivere aanvaarding vast te zitten. Voorts is van belang dat het probleem dat erfgenamen een tot de nalatenschap behorende woning niet krijgen verkocht, niet via deze erfrechtwetgeving zal worden opgelost, omdat dit een probleem is waar huizenbezitters in het algemeen mee te kampen hebben, niet alleen erfgenamen, terwijl de regering hier andere maatregelen voor neemt. Bij een tegenvallende verkoop proberen alsnog beneficiair te aanvaarden heeft derhalve geen zin.