In de polisvoorwaarden bij veel – zo niet alle – rechtsbijstandsverzekeringen is tot nu toe bepaald dat de verzekeraar rechtshulp verleent, tenzij deze zelf beslist dat de zaak aan een externe rechtshulpverlener moet worden uitbesteed.

Bij procedures waarbij inschakeling van een advocaat niet verplicht is (met name kanton- en bestuursrechtzaken) bestaat doorgaans geen recht op vrije advocaatkeuze. Bij procedures met verplichte procesvertegenwoordiging geeft de polis echter evenmin bij alle verzekeraars het recht op vrije advocaatkeuze. De meeste juridische geschillen worden dan ook door werknemers van de verzekeraar behandeld. De kosten en de premies worden daarmee laag gehouden, maar verzekerden hebben geen vrije keuze van hun rechtshulpverlener.

Op 7 november 2013 heeft het Europees Hof van Justitie over deze kwestie een zeer belangrijke uitspraak gedaan. De Nederlandse Hoge Raad had het Hof gevraagd om een uitspraak over de uitleg van een Europese richtlijn uit 1987, naar aanleiding van een geschil tussen DAS Rechtsbijstand en een verzekerde die het niet eens was met de polisvoorwaarden. De verzekerde wilde tegen zijn voormalige werkgever een procedure terzake kennelijk onredelijk ontslag voeren met een door hemzelf gekozen advocaat. DAS bood op grond van de polisvoorwaarden slechts rechtsbijstand door een eigen werknemer die geen advocaat was.

Bij de kantonrechter en het gerechtshof werd de verzekerde in het ongelijk gesteld in zijn eis tegen DAS. De verzekerde stelde cassatieberoep in, waarna de Hoge Raad – die eerder al aangaf te vermoeden dat de door DAS gehanteerde beperking in strijd was met de betreffende Europese richtlijn en met artikel 4:67 van de Wet Financieel Toezicht – aan het Europees Hof duidelijkheid verzocht, om zelf in de cassatiezaak uitspraak te kunnen doen.

Die duidelijkheid is er nu: volgens het Europees Hof hebben alle polishouders met een rechtsbijstandsverzekering in alle procedures het recht om op kosten van de verzekeraar zelf hun rechtsbijstandverlener te kiezen, ook in procedures waarin inschakeling van een advocaat niet verplicht is. De Hoge Raad moet nog uitspraak doen in het geschil tussen DAS en haar verzekerde, maar zal deze uitleg van de Europese richtlijn moeten hanteren.

Als gevolg van deze uitspraak zullen mogelijk de premies voor rechtsbijstandsverzekeringen worden verhoogd of zal het kostenmaximum worden verlaagd. Als rechtsbijstandsverzekerde kunt u nu echter ook voor een procedure bij de kantonrechter of bestuursrechter zelf uw advocaat kiezen.