Wettelijk erfrecht

Erven kan met en zonder testament. Is er geen testament? Dan bepaalt de wet (het versterferfrecht) wie er erft en in welke volgorde. Is er één erfgenaam? Dan krijgt deze persoon de gehele nalatenschap. Zijn er meerdere erfgenamen? Dan hangt het van de situatie af wie er erft en in welke volgorde.

• Laat de overledene een echtgenoot (of geregistreerd partner) en minimaal één kind na? Dan is sprake van de ‘wettelijke verdeling’. Op grond van deze verdeling erft de langstlevende alle goederen en schulden van de nalatenschap en krijgen de kinderen een geldvordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel. Dit erfdeel kan worden vastgesteld aan de hand van een boedelbeschrijving, een overzicht van het vermogen en de schulden van de erflater. Het erfdeel wordt pas uitbetaald als de langstlevende overlijdt. De wettelijke verdeling is in het leven geroepen om de langstlevende echtgenoot een sterkere positie te geven ten opzichte van de kinderen. Hiermee wordt bijvoorbeeld voorkomen dat de langstlevende de echtelijke woning moet verlaten.
  
  De wettelijke verdeling levert nog wel eens vragen en problemen op wanneer de langstlevende een stiefouder is of als de langstlevende hertrouwt. In dat geval bestaat de kans dat spullen met grote emotionele waarde voor de familie buiten de familie belanden. Speciaal voor dit soort situaties hebben de kinderen zogenaamde ‘wilsrechten’. Dit betekent dat zij in bepaalde gevallen de langstlevende echtgenoot mogen vragen om bepaalde zaken uit de nalatenschap aan hen over te dragen.

• In andere situaties dan hierboven besproken gaat het ‘gewone’ wettelijke erfrecht op. In dat geval wordt er in de hiernavolgende volgorde geërfd:
  • Partner en kinderen van de overledene
  • Ouders en broers en zussen van de overledene
  • Opa’s en oma’s van de overledene
  • Overgrootouders van de overledene

Als een van de oorspronkelijke erfgenamen is overleden, of als de oorspronkelijke erfgenaam de erfenis verwerpt, kan er sprake zijn van plaatsvervulling. In dat geval erven de erfgenamen van de oorspronkelijke erfgenaam. Plaatsvervulling kan doorgaan tot aan de 6e graad.

Erfenis verdelen

De nalatenschap valt open door het overlijden van de erflater en eindigt weer door de verdeling ervan. De verdeling is als het ware een overeenkomst, waarbij alle erfgenamen betrokken moeten worden. Als iedereen het eens is, is de erfenis makkelijk verdeeld. Maar als er onenigheid ontstaat of er geen overeenstemming kan worden bereikt over een verdeling, moet de rechter eraan te pas komen. Dit gaat in een gerechtelijke verdelingsprocedure. Omdat de erfgenamen allemaal deelgenoot zijn in één en dezelfde nalatenschap, moeten zij allemaal als procespartij in de verdelingsprocedure betrokken worden. 

Erfenis verwerpen of beneficiair aanvaarden

Als je erfgenaam bent, betekent dit niet dat je verplicht bent om de erfenis te aanvaarden. Weet of denk je dat de overledene schulden had? Dan kan je de erfenis het beste verwerpen of beneficiair aanvaarden om te voorkomen dat schuldeisers van de erflater verhaal zoeken op jouw privévermogen.

Verwerpen

Als je de erfenis verwerpt, ben je geen erfgenaam meer. Je ontvangt niets, maar hoeft ook de schulden niet te betalen. Overigens mag je dan ook geen spullen van de overledene meenemen. Doe je dat wel? Dan kan het zijn dat je de erfenis toch aanvaard hebt. 

Het is goed om te weten dat als je minderjarig bent, een bijstandsuitkering hebt, in een schuldhulptraject zit of als je onder bewind of curatele staat, er speciale regels gelden. Zo kan het zijn dat je niet zelf mag beslissen over het aanvaarden of verwerpen van de erfenis. Ook kan je uitkering of het schuldhulptraject worden stopgezet door het aanvaarden of verwerpen van de erfenis.

Verder is het belangrijk om te weten dat als je kinderen hebt, je kinderen door plaatsvervulling automatisch in jouw plaats erfgenaam worden. Willen zij dat niet? Dan moeten ook zij de erfenis verwerpen. Zijn ze nog minderjarig? Dan moet jij dat in hun plaats doen.

Beneficiair aanvaarden

Als je weet of denkt dat de overledene schulden had kan je de erfenis ook beneficiair aanvaarden. Dan aanvaard je de erfenis onder voorbehoud van een boedelbeschrijving. In die boedelbeschrijving moet dan worden vermeld er in de nalatenschap zit aan vermogen en wat de schulden zijn. Je bent wel erfgenaam, maar door beneficiaire aanvaarding voorkom je dat je met jouw privévermogen verhaal moet bieden voor schuldeisers van de nalatenschap. Denk niet alleen aan schuldeisers, maar bijvoorbeeld ook aan het geval dat er een legaat moet worden afgegeven. Als er na afloop van de vereffening nog iets te verdelen valt, krijgen de erfgenamen dat alsnog. In geval van beneficiaire aanvaarding is het wel verplicht om de nalatenschap volgens bepaalde wettelijke regels af te wikkelen. Dat noemen we ‘vereffenen’. Daarover lees je hier meer.

Hoe kunnen wij je helpen?

Heb je hier vragen over? Is er een dierbare overleden en wil je weten of je iets erft en of je die nalatenschap moet verwerpen of (beneficiair) kunt aanvaarden? Of heb je een vraag over plaatsvervulling of wilsrechten? Neem dan contact met ons op.