Wie betaalt de veerman?

In de tijd van de oude Grieken was de uittocht al niet voor niets. Voor de overtocht naar de onderwereld over de rivier de Styx moest de veerman betaald worden en legden de nabestaanden munten op de ogen van de overledene. Ook nu zijn de kosten van de uitvaart een actueel thema.
Het gebeurt met enige regelmaat dat de erfgenamen voor een onaangename verrassing komen te staan als blijkt dat de erflater geen uitvaartverzekering heeft afgesloten. Na het overlijden van een dierbare dienen er in hele korte tijd beslissingen te worden genomen over de uitvaart. De financiele kant van het verhaal lijkt dan minder belangrijk, maar toch dient daar goed naar gekeken te worden nu de kosten zeer hoog kunnen oplopen. Het kostenaspect kan zeer problematisch worden als er onvoldoende middelen in de nalatenschap zitten om de kosten te kunnen financieren of als de nalatenschap door schulden zelfs negatief is, hetgeen thans steeds meer aan deorde van de dag is. Weliswaar zijn er op wetgevingsgebied ontwikkelingen m.b.t. de uitbreiding van de mogelijkheden tot beneficiaire aanvaarding achteraf of automatische beneficiaire aanvaarding. Het is een groot misverstand om te veronderstellen dat betaling van de uitvaartkosten altijd kan worden voorkomen door beneficaire aanvaarding of verwerping van de nalatenschap.

Aansprakelijkheid en verhaal

De wijze van aanvaarding van de nalatenschap zegt namelijk niets over de aansprakelijkheid voor de uitvaartkosten. Aansprakelijk is diegene die de uitvaartondernemer de opdracht geeft om de uitvaart te verzorgen. De opdrachtgever is persoonlijk aansprakelijk. Het erfrecht biedt de erfgenaam wat dat betreft geen waarborgen. Sterker nog, de erfgenaam die niet de opdracht heeft gegeven maar de nalatenschap wel zuiver heeft aanvaard voelt, door dit laatste, de kosten ook. De uitvaartkosten zijn namelijk wel schulden van de nalatenschap waarvoor de uitvaartondernemer niet alleen bij de opdrachtgever maar ook bij de nalatenschap verhaal kan halen. Alleen de erfgenaam/niet-opdrachtgever die beneficair heeft aanvaard of verworpen kan de uitvaartkosten dus feitelijk ontlopen en als er dan geen aansprakelijke (overige erfgenaam) overblijft, kan de uitvaartondernemer of de opdrachtgever met de kosten blijven zitten.  De opdrachtgever die de kosten heeft voorgeschoten heeft anders dan de uitvaartondernemer geen verhaalsrechten op de nalatenschap of de erfgenamen.  Dit wordt slechts anders wanneer de opdrachtgever zich met recht kan beroepen op zaakwaarneming.

De aansprakelijkheid van de opdrachtgever – enkel door het verstrekken van de opdracht – kan feitelijk gezien worden als waarborg voor de uitvaartondernemer dat de rekening betaald wordt, althans dat er altijd iemand tot betaling is aan te spreken. Een recent voorbeeld waarin het belang van de opdracht zich voordeed is de zaak waarin het Gerechtshof Den Bosch op 13 januari 2015 uitspraak deed. Tijdens het leven had de zieke erflaatster de uitvaartondernemer al ingeschakeld en de uitvaart besproken met hem in het bijzijn van haar dochter. Na overlijden had de dochter een kostenopgave getekend en kreeg de rekening gepresteerd toen de nalatenschap onvoldoende verhaal bood. De dochter had de nalatenschap echter beneficiair aanvaard. De cruciale vraag was dan ook of de dochter opdrachtgever was of slechts meewerkte aan de uitvoering van de overeenkomst tussen erflaatster en de uitvaartondernemer. Het Hof besloot tot het laatste, waardoor de dochter niet met haar prive vermogen aansprakelijk was voor de kosten.
Een beneficiair aanvaard hebbende erfgenaam/niet-opdrachtgever kan wel aansprakelijk zijn voor de kosten maar slechts tot het bedrag dat hij daadwerkelijk iets ontvangt uit de nalatenschap. Een nadere waarborg tot betaling voor de uitvaartondernemer is dat hij zich mag verhalen op de goederen van de nalatenschap en binnen de groep van schulden van de nalatenschap nemen de uitvaartkosten een hoge rang in.

Uitvaart van gemeentewege

Nu kan het op grond van het vorenstaande zo zijn dat niemand zich geroepen voelt de uitvaart te gaan regelen. Maar enerzijds is van belang dat de erflater in het testament iemand kan aanwijzen tot begrafenisexecuteur. Anderzijds, als niemand opstaat dan wordt de uitvaart geregeld door de gemeente en biedt de Wet op de Lijkbezorging de burgemeester het recht om de kosten te verhalen op ofwel de nalatenschap ofwel de bloedverwanten die op grond van de wet tot het levensonderhoud van de overledene verplicht waren. Deze bloedverwanten zijn persoonlijk aansprakelijk, erfgenaam of niet. De onvermogende bloedverwant kan onder omstandigheden voor deze kosten wel bijzondere bijstand aanvragen. Dit geldt ook voor de opdrachtgever, maar dan alleen voor een uitvaart in Nederland. Verwacht echter niet met deze vergoeding een luxe uitvaart te kunnen financieren, het gaat om een sobere uitvaart op minimale kosten. Verder hoeft een opdrachtgever die de nalatenschap heeft verworpen niet te rekenen op bijzondere bijstand omdat de kosten dan niet worden aangemerkt als noodzakelijke bestaanskosten.

Conclusie

Hoewel de erflater deze problematie deels kan voorkomen door een goede uitvaartverzekering af te sluiten, is een kritische blik op de uitvaartkosten en juridisch advies wel noodzakelijk alvorens beslissingen over de uitvaart te nemen.