Echtgenoten die trouwen zonder huwelijkse voorwaarden te maken zijn van rechtswege gehuwd in gemeenschap van goederen. Dit betekent dat alle bezittingen en schulden van beide echtgenoten (behoudens de zogenaamde verknochte goederen en goederen die met een uitsluitingsclausule krachtens erfenis of schenking zijn verkregen) gemeenschappelijk zijn en bij echtscheiding 50-50 moeten worden verdeeld. Dit wettelijke stelsel van de algehele gemeenschap van goederen geldt al sedert de invoering van het eerste Burgerlijk Wetboek in 1838.

Er gaan echter steeds meer stemmen op om de algehele wettelijke gemeenschap van goederen te beperken, omdat het tot onredelijke uitkomsten zou leiden en met name door de niet christelijke politieke partijen niet meer van deze tijd wordt geacht.

Al in 2003 werd een wetsvoorstel ingediend dat inhield dat bezittingen en schulden die voor het huwelijk waren verkregen en alles wat krachtens erfenis en schenking was verkregen buiten de gemeenschap van goederen zou blijven. Dat voorstel is echter geen wet geworden. Onder invloed van de christelijke partijen in het parlement werd het wetsontwerp zodanig gewijzigd dat de wettelijke gemeenschap van goederen onverkort bleef gehandhaafd.

In juli van dit jaar is door opnieuw een soortgelijk wetsvoorstel tot beperking van de gemeenschap van goederen ingediend bij de Tweede Kamer. Volgens dit voorstel blijven net als in het wetsvoorstel van 2003 voorhuwelijkse verkrijgingen (bezittingen en schulden) en verkrijgingen krachtens erfenis en schenking buiten de gemeenschap van goederen. Ook alle hieruit verkregen vruchten vallen niet in de gemeenschap van goederen.

Dit laatste geldt echter weer niet voor de winsten en verliezen van een onderneming die door een van de echtgenoten vóór het huwelijk is opgericht. Die vallen wel in de gemeenschap, echter alleen “voor zo ver dat in het maatschappelijk verkeer als redelijk wordt beschouwd”. Wat hieronder moet worden verstaan is volstrekt onduidelijk en zal dus van geval tot geval moeten worden bepaald. Als het voorstel ongewijzigd zal worden aanvaard zal deze bepaling ongetwijfeld gaan leiden tot heel veel onzekerheid en een stortvloed van werk voor advocaten en rechters.

Ook in rechterlijke uitspraken wordt de laatste tijd geknabbeld aan de algehele gemeenschap van goederen. Dit omdat de effecten daarvan in bijzondere situaties door de rechter in strijd met redelijkheid en billijkheid worden geacht. Er moet dan wel sprake zijn van uitzonderlijke omstandigheden.

Zo heeft de Hoge Raad in 2012 (HR 30 maart 2012, BV1749) beslist dat schulden die door de man vóór het huwelijk waren aangegaan alleen voor zijn rekening dienden te blijven, omdat partijen niet of nauwelijks hadden samengewoond, geen gemeenschappelijke huishouding hadden gevoerd, de vrouw niet van het bestaan van die schulden op de hoogte was en de man de gelden had gebruikt voor de aankoop van auto’s of onroerend goed in Marokko.

In maart van dit jaar besliste het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (13 maart 2014, ECLI:NL:GHARL:2014:2472) dat een schuld die de man bij zijn zus was aangegaan alleen voor zijn rekening moest blijven, omdat hij die schuld was aangegaan zonder overleg met de vrouw en in een periode dat partijen niet meer samenwoonden en geen gemeenschappelijke huishouding meer voerden. Alleen als de man alsnog zou aantonen dat de schuld was aangegaan om gemeenschappelijke schulden af te lossen zou dit anders zijn.

Deze uitspraken hebben echter alleen effect voor de interne verhoudingen tussen de man en de vrouw. Tegenover de schuldeisers blijft de ander op grond van de wettelijke gemeenschap goederen volledig aansprakelijk.

Het ziet er naar uit dat het wettelijke stelsel van de algehele gemeenschap van goederen zijn langste tijd wel heeft gehad. Eenvoudiger zal het er echter niet door worden. Veel gevolgen van de komende wetswijzigingen zullen in rechterlijke uitspraken moeten worden uitgewerkt.

NB: het bovenstaande is mutatis mutandis van toepassing op het geregistreerd partnerschap.