Een vennootschap beëindigen zonder faillissement? Dat is mogelijk.

Algemeen

Een rechtspersoon kan immers volgens de wet worden ontbonden en wel door een besluit van het daartoe bevoegde orgaan. Dat is bij de besloten vennootschap de algemene vergadering van aandeelhouders, bij een stichting meestal het bestuur en bij een vereniging de algemene ledenvergadering. Na de ontbinding dient de rechtspersoon nog te worden vereffend (geliquideerd) ter afwikkeling van haar vermogen. Zijn er meer baten dan schulden, dan wordt dit batig saldo uitgekeerd aan de gerechtigden (bij een besloten vennootschap: de aandeelhouders). Zijn er meer schulden dan baten, dan vraagt de vereffenaar het faillissement aan. De rechtspersoon blijft voortbestaan voor zover dit voor de vereffening van het vermogen nodig is. Dat kan enige tijd duren. De vereffening eindigt op het moment dat er geen bekende baten meer aanwezig zijn, waarna de rechtspersoon ophoudt te bestaan.

Wettelijke vereisten liquidatie

De wettelijke regeling met betrekking tot de liquidatieprocedure is redelijk omslachtig, kost de nodige tijd en brengt kosten met zich mee. Kort samengevat is de procedure als volgt:

1. eerst moet een ontbindingsbesluit door het bevoegde orgaan worden genomen, dat aan tal van voorwaarden moet voldoen;
2. bij het handelsregister moet vervolgens opgave worden gedaan van de ontbinding door de vereffenaar;
3. daarna treedt de vereffeningsfase in werking, waarbinnen alle activa van de rechtspersoon te gelde worden gemaakt en zoveel mogelijk schulden worden voldaan;
4. vervolgens legt de vereffenaar de rekening en verantwoording en het plan van verdeling neer ten kantore van het handelsregister;
5. de vereffenaar maakt in een nieuwsblad bekend waar en tot wanneer de stukken ter inzage liggen;
6. binnen 2 maanden nadat de rekening en verantwoording en het plan van verdeling zijn neergelegd en de neerlegging bekend is gemaakt, kan iedere schuldeiser daartegen door een verzoekschrift aan de rechtbank in verzet komen;
7. zodra de intrekking van of beslissing op elk verzet onherroepelijk is, deelt de vereffenaar dit mede op de wijze waarop het verzet is medegedeeld;
8. indien geen crediteuren in verzet zijn gekomen, keert de vereffenaar na afloop van de verzetstermijn het liquidatiesaldo uit aan de gerechtigden overeenkomstig het plan van verdeling;
9. de vereffening eindigt op het tijdstip waarop geen aan de vereffenaar bekende baten meer aanwezig zijn. De rechtspersoon houdt dan op te bestaan.

Turboliquidatie

Om de formaliteiten ten aanzien van de wettelijke ontbindingsprocedure te voorkomen, bestaat de mogelijkheid om een rechtspersoon veel sneller en goedkoper te liquideren door middel van een zogenoemde “turboliquidatie”. Dat kan alleen maar als de rechtspersoon op het tijdstip van zijn ontbinding geen baten meer heeft. In dat geval houdt de rechtspersoon krachtens de wet na zijn ontbinding direct op te bestaan en hoeft er verder geen vereffening meer plaats te vinden. Er valt immers niets te vereffenen.
Om een situatie van geen baten te bereiken dient het bestuur kortweg ervoor te zorgen dat het vermogen van de rechtspersoon voorafgaand aan de ontbinding feitelijk wordt vereffend. Omdat er op het moment van de ontbinding geen activa (meer) zijn en er dus niets te vereffenen valt, hoeft de wettelijke vereffeningsprocedure niet te worden gevolgd. Het bestuur hoeft enkel nog, nadat het ontbindingsbesluit effectief is geworden, opgave aan het handelsregister te doen van het einde van het bestaan van de rechtspersoon.

Faillissement na turboliquidatie?

Zoals gezegd is een turboliquidatie alleen mogelijk als er op het moment van de ontbinding geen baten meer ter verdeling tussen de crediteuren aanwezig zijn. Zijn die er nog wel, dan dient door de vereffenaar het faillissement te worden aangevraagd.
Maar wat nu als er op het moment van ontbinding geen baten meer zijn, maar deze nog wel in de nabije toekomst te verwachten zijn, bijvoorbeeld in de vorm van claims? Als gevolg van de turboliquidatie is de vennootschap opgehouden te bestaan. Kan een ontbonden, reeds opgeheven vennootschap desondanks failliet worden verklaard? Over deze vraag heeft het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden zich op 1 februari 2016 uitgelaten. En het antwoord daarop is: ja!

Hof Arnhem-Leeuwarden 1 februari 2016

In dit geval ging het om een besloten vennootschap die door middel van een turboliquidatie was ontbonden. Desondanks hadden schuldeisers op 15 december 2015 het faillissement van de vennootschap aangevraagd. Reden daarvoor was dat de vennootschap de jaarstukken te laat had gedeponeerd en dat op grond daarvan de bestuurder mogelijk persoonlijk aansprakelijk kon worden gesteld (bestuurdersaansprakelijkheid). Voorts had de vennootschap de haar toebehorende IE- rechten tegen een veel te laag bedrag overgedragen aan haar moedermaatschappij. Daaruit zou een claim wegens paulianeus handelen kunnen voortvloeien.
Het gerechtshof is van oordeel dat een ontbonden rechtspersoon kan herleven in een procedure tot faillietverklaring, in het geval summierlijk is gebleken van feiten en omstandigheden die aannemelijk maken dat er nog baten te verwachten zijn en aan de overige vereisten voor faillietverklaring is voldaan. De rechtspersoon wordt dan geacht in het kader van de afwikkeling van het faillissement te blijven voortbestaan. Daargelaten de eventuele persoonlijke aansprakelijkheid van de bestuurder wegens het te laat publiceren van de jaarrekening, stelt het hof dat de paulianeuse handelwijze kan leiden tot een potentiële bate voor de vennootschap. Nu er mogelijkerwijze een bate te verwachten is, wordt de vennootschap geacht te blijven voortbestaan en wordt het faillissementsvonnis van de rechtbank bekrachtigd. De ontbonden vennootschap wordt dus alsnog failliet verklaard.

Heeft u nog vragen over de ontbinding/vereffening/liquidatie van een rechtspersoon? Neem dan vrijblijvend contact op met Alfons Ariëns.